Pagina laden...


Onze missie is om het proces van je huis verkopen zo begrijpelijk mogelijk te maken. Wij leggen iedere stap aan je uit, geven handige tips en maken het gemakkelijk om de beste verkoopspecialisten te vinden.
Je hebt een huis gekocht met een zelfbewoningsplicht, maar wilt het wegens omstandigheden verkopen. Kan dat zomaar? Lees in dit artikel wat de zelfbewoningsplicht betekent als je je huis wilt verkopen.
De zelfbewoningsplicht, ook wel zelfwoonplicht genoemd, is een afspraak dat je als koper de woning uitsluitend zelf (met je gezin) bewoont en haar niet verhuurt of anderszins aan anderen in gebruik geeft.[2][4] Het is een privaatrechtelijk beding: de gemeente legt het vast in de grondverkoop- of erfpachtovereenkomst of, bij een particuliere ontwikkeling, in een anterieure overeenkomst met de ontwikkelaar, en het komt zo in jouw koopakte terecht.[1][2] Hoe lang de plicht duurt, staat in die akte. In Barendrecht en Voorne aan Zee is dat vijf jaar.[2][3]
Verkoop je binnen die periode, dan moet je de plicht vaak via een kettingbeding doorgeven aan de koper, voor de rest van de termijn (zo staat het in de regeling van Barendrecht).[2] Sommige gemeenten voegen er een anti-speculatiebeding aan toe: verkoop je binnen de termijn, dan betaal je de gemeente een bedrag.[3] Gemeenten doen dit om te voorkomen dat beleggers betaalbare nieuwbouwwoningen opkopen om ze duur te verhuren.[2]
Elke gemeente stelt haar eigen regels vast. Een zelfbewoningsplicht kom je vooral tegen bij:
Nieuwbouwwoningen tot een bepaalde prijs; Barendrecht en Voorne aan Zee hanteren de NHG-grens (in 2026 €470.000)[2][3]
Woningen die een woningcorporatie verkoopt: die legt de zelfbewoningsplicht vaak vast via een kettingbeding, soms met een terugkooprecht of winstdeling bij doorverkoop[1]
Woningen op grond die de gemeente heeft verkocht of in erfpacht heeft uitgegeven[1]
Tip
De twee worden vaak door elkaar gehaald, maar het zijn verschillende regels. De zelfbewoningsplicht staat in je koopakte. De opkoopbescherming staat in de Huisvestingswet 2014 (hoofdstuk 7) en geldt alleen als je gemeente haar in de huisvestingsverordening heeft ingevoerd. Sinds 1 januari 2022 kan een gemeente dat doen.[5][6] Rotterdam deed het bijvoorbeeld in 16 wijken.[7]
| Onderwerp | Zelfbewoningsplicht (koopakte) | Opkoopbescherming (Huisvestingswet) |
|---|---|---|
| Waar staat het? | In de koopovereenkomst en de akte van levering, als beding met de gemeente[1][2][4] | In de huisvestingsverordening van de gemeente, op basis van art. 41 Huisvestingswet 2014[5] |
| Welke woningen? | Vooral nieuwbouw op gemeentegrond of via een anterieure overeenkomst, en verkochte corporatiewoningen[1][2] | Bestaande goedkope en middeldure koopwoningen in aangewezen gebieden[5]; in Rotterdam met een WOZ-waarde tot €470.000 (peildatum november 2026)[7] |
| Wat mag niet? | De woning niet zelf bewonen of verhuren; met een anti-speculatiebeding ook doorverkopen binnen de termijn[2][3][4] | Verhuren zonder vergunning van de gemeente; verkopen is niet verboden[5] |
| Hoe lang? | Wat in je akte staat; in Barendrecht en Voorne aan Zee vijf jaar[2][3] | Vier jaar na inschrijving van de akte van levering aan de nieuwe eigenaar[5] |
| Sanctie | Contractuele boete, bv. €50.000 (Barendrecht), 15% van de koopprijs (Maasdriel), €100.000 (Voorne aan Zee)[2][4][3] | Bestuurlijke boete op basis van de huisvestingsverordening[5]; in Rotterdam tot €21.750[7] |
| Uitzondering familie | Verschilt: in Maasdriel geldt bewoning door (klein)kinderen of (groot)ouders als eigen bewoning; in Barendrecht en Voorne aan Zee kan het college ontheffing geven voor een familielid in de eerste graad[4][2][3] | Vergunning wordt in ieder geval verleend bij verhuur aan een bloed- of aanverwant in de eerste of tweede graad[5] |
Let op: op wetten.overheid.nl staat bij hoofdstuk 7 de aantekening 'Vervallen zonder datum inwerkingtreding aanwezig'. Er bestaat dus een regeling waarmee het hoofdstuk kan vervallen, maar een ingangsdatum is er niet. Op 12 november 2026 geldt de opkoopbescherming nog.[5] De wet schrijft een evaluatie voor binnen vijf jaar na de invoering. Blijkt de maatregel dan niet meer nodig, dan kan het hoofdstuk bij koninklijk besluit vervallen, en vervallen de regels in de huisvestingsverordening twee jaar later.[8] Het kabinet heeft in het regeerakkoord geschreven: "De ruimte voor gemeenten voor een zelfbewoningsplicht en opkoopplicht wordt fors ingeperkt en gerichter gemaakt." Dat is een voornemen, nog geen wet.[9]
Verkoop binnen de termijn is niet altijd verboden, maar je moet je wel houden aan wat er in je akte staat. Geef je bij een kettingbeding de plicht niet door aan de koper, of geldt er een anti-speculatiebeding, dan kan de gemeente geld van je eisen.[2][3]
De hoogte van de boete staat in je koopakte en verschilt per gemeente. Drie voorbeelden uit gemeentelijke beleidsregels:
Barendrecht: een boete van €50.000 als je de zelfbewoningsplicht niet nakomt of haar bij verkoop niet doorgeeft aan de koper; de plicht duurt vijf jaar vanaf de eerste inschrijving in de BRP[2]
Maasdriel: bij overtreding van de zelfbewoningsplicht een boete van 15% van de koopprijs, bijvoorbeeld €37.500 bij een koopprijs van €250.000[4]
Voorne aan Zee: verkoop je binnen vijf jaar, dan betaal je een deel van €100.000 (jaarlijks geïndexeerd met de CPI) naar rato van de resterende looptijd; dat is het restant in maanden gedeeld door 60. Kom je de verplichtingen uit de regeling niet na, dan verbeur je na ingebrekestelling een boete van €100.000[3]
Kocht je de woning van een woningcorporatie, dan gaat de zelfbewoningsplicht vaak samen met een terugkooprecht voor de corporatie of een winstdeling bij doorverkoop.[1] Dan houd je bij verkoop minder over dan de stijging van de waarde doet vermoeden. Reken dat vooraf door, zeker als je hypotheek hoog is en een restschuld dreigt.
In de regelingen die wij hebben nagelezen komen steeds dezelfde uitzonderingen terug. Welke voor jou gelden, staat in je akte en in de beleidsregels van je gemeente.
In Voorne aan Zee gelden de zelfbewoningsplicht en het anti-speculatiebeding in deze twee gevallen niet; in Barendrecht vraag je ook hiervoor ontheffing aan.[3][2]
Verkoop met machtiging van de rechter bij de scheiding van een onverdeelde woning (art. 3:174 BW)
Executoriale verkoop door de hypotheekverstrekker als je de hypotheek niet betaalt (art. 3:268 BW)
In deze situaties kan het college van burgemeester en wethouders op jouw verzoek ontheffing geven, in Barendrecht en Voorne aan Zee:[2][3]
Een scheiding of het einde van een geregistreerd partnerschap of notarieel samenlevingscontract
Overlijden van de koper of de partner met wie je de woning samen kocht
Een nieuwe werkkring waardoor je redelijkerwijs moet verhuizen
Een verhuizing die nodig is vanwege je eigen gezondheid of die van een gezinslid
Andere schrijnende omstandigheden (hardheidsclausule)
Tip
Wil je binnen de termijn verkopen of verhuren, dan vraag je ontheffing aan bij je gemeente. Zo pak je dat aan:
Wil jij je huis ondanks een zelfbewoningsplicht zo goed mogelijk verkopen? Volg dan de onderstaande tips:
Wacht met de verkoop tot na de verplichte periode als dat kan. Zo voorkom je een boete of afdracht. Reken anders uit wat vroeger verkopen je kost volgens je akte, zodat je een weloverwogen keuze maakt.
Tijdelijk verhuren lijkt een uitweg, maar een zelfbewoningsplicht verbiedt juist verhuur.[2][4] Het kan alleen met ontheffing. Maasdriel overweegt die bijvoorbeeld als je voor werk of studie tussen drie maanden en twee jaar elders gaat wonen en een familielid in de tweede of derde graad in de woning trekt.[4] Valt je woning onder de opkoopbescherming, dan krijg je in ieder geval een vergunning voor tijdelijke verhuur van maximaal twaalf maanden als je er eerst minstens twaalf maanden zelf hebt gewoond (niet voor toeristische verhuur).[5][6] Lees ook wat er komt kijken bij het verkopen van een verhuurd huis.
Voor een huis met zelfbewoningsplicht is de groep kopers kleiner. Geldt een kettingbeding, dan moet de koper de plicht voor de resterende looptijd overnemen en kan hij de woning niet verhuren.[2] Beleggers vallen dus af. Houd daar rekening mee in je verkoopstrategie.
Wees in je advertentie open over de zelfbewoningsplicht, en laat ook zien wat de woning en de buurt te bieden hebben. Voor kopers die er zelf willen wonen, hoeft de plicht geen bezwaar te zijn.
Omdat beleggers afvallen en kopers de plicht overnemen, kan de vraag naar je huis kleiner zijn dan bij een vergelijkbare woning zonder beperkingen. Laat een gratis waardebepaling uitvoeren door een makelaar om de beste vraagprijs te bepalen.
Tip
Een verkoopmakelaar die vaker woningen met een zelfbewoningsplicht verkoopt, kent de regels en de ontheffingspraktijk van jouw gemeente.
Zo'n makelaar weet hoe hij kopers bereikt die er zelf willen wonen, en hoe hij de zelfbewoningsplicht helder uitlegt in de advertentie en bij bezichtigingen. Voor de juridische uitleg van je akte blijft de notaris het aanspreekpunt.
Hieronder zetten we de belangrijkste tips voor het verkopen van een huis met zelfbewoningsplicht nog eens op een rijtje:
Vergelijk makelaars gespecialiseerd in de zelfbewoningsplicht
Lees je koopakte en akte van levering na: termijn, boete, kettingbeding en ontheffingsgronden
Vraag bij je gemeente na welke beleidsregels gelden en of je de gemeente moet inlichten. In Voorne aan Zee moet je dat al doen zodra je de woning te koop aanbiedt[3]
Verzamel documentatie voor eventuele ontheffingsaanvraag
Bereken wat een eventuele boete of afdracht je kost
Wees open naar potentiële kopers
Leg uit wat zelfbewoningsplicht inhoudt
Laat zien wat de woning en de buurt bieden
Informeer de gemeente over de eigendomsoverdracht als je akte of de gemeentelijke regeling dat vraagt
Zorg dat de notaris een kettingbeding opneemt in de akte met de koper als je akte dat voorschrijft[2]
Bewaar alle documentatie voor toekomstige referentie
Tip
Alle bronnen zijn gecontroleerd op 12 november 2026. De gemeentelijke regelingen zijn voorbeelden; wat voor jouw woning geldt, staat in je eigen koopakte.
Hoe vond je dit artikel?

Wil je het hele traject overzien? Lees onze complete gids over huis verkopen: de stappen, de kosten en hoe je de juiste makelaar vergelijkt.

Je kunt de overwaarde op je huis verzilveren door je woning te verkopen en terug te huren, maar dat heeft gevolgen voor je vermogen en de belasting di...

Je mag niet zomaar het huis van je ouder in een verpleeghuis verkopen, maar moet daarvoor toestemming krijgen met een onderhandse volmacht, notariële...